معصومه شریفی
به نقل از گاردین، قدیمیترین کتابفروشی مستقل اسلامی لندن ممکن است تا کمتر از یک سال دیگر درهایش را ببندد؛ دلیل اصلی، کاهش مشتریان حضوری و گسترش فروشگاههای آنلاین عنوان شده است. کتابفروشی «دارالتقوی» در دوران سلطه خردهفروشیهای اینترنتی برای بقا میجنگد.
کتابفروشی «دارالتقوی» در سال ۱۹۸۵ به دست ناشر مصری، سمیر العطار، تأسیس شد و طی چهار دهه گذشته به یکی از ارکان فرهنگی و فکری جامعه مسلمانان بریتانیا تبدیل شده است؛ جایی برای گفتوگو، پژوهش و دیدار میان دانشجویان، اندیشمندان و تازهمسلمانان است.
کارکنان این کتابفروشی میگویند «دارالتقوی» تنها کتابفروشی اسلامی غیرمذهبی و فرافرقهای در لندن است که مجموعهای گسترده از آثار در زمینههای سیاست، فرهنگ، ادبیات کودک و ترجمههای متنوع قرآن به زبانهای مختلف را عرضه میکند.
پس از درگذشت سمیر العطار در سال ۲۰۲۲، همسرش نورا العطار – زن ۶۹ سالهای از لیدز که خود مسلمان شده – مدیریت فروشگاه را برعهده گرفته و همه توان خود را صرف حفظ و ادامه کار آن کرده است.
بهتازگی کمپینی برای جمعآوری ۲۵ هزار پوند بهمنظور پرداخت اجاره و هزینههای جاری راهاندازی شده است. نورا میگوید: «کتابفروشی به شکل طبیعی و بدون وام شروع شد، همه چیز از دل جامعه مسلمانان آمد. اسلام گسترده است، و ما میخواهیم کتابفروشی نیز همینگونه باشد.»
در طول ۴۰ سال گذشته، دارالتقوی نهتنها در لندن بلکه برای مسلمانان سراسر جهان به مرکزی فرهنگی و معنوی بدل شده است. سمیر العطار این فروشگاه را زمانی بنیان نهاد که کمبود منابع اسلامی در بریتانیا را در دهه ۱۹۸۰ احساس میکرد.
نورا میگوید: محل فروشگاه در خیابان بیکر انتخاب شد، نزدیکی مسجد مرکزی لندن و منطقهای که تابستانها پذیرای مسافران بینالمللی، بهویژه عربها، بود. فروشگاه که اکنون با تنها سه کارمند پارهوقت اداره میشود، از ابتدا بدون وام بانکی و با سرمایه جمعی جامعه آغاز به کار کرد تا با اصول اسلامی که دریافت بهره را ممنوع میداند، همخوان باشد
قفسههای دارالتقوی پر از کتابهایی است که بسیاری از آنها نایاب یا خارج از چاپاند. نورا با افتخار میگوید: «کتابهایی اینجا هست که در هیچ جای دیگری پیدا نمیکنید.» برخی نویسندگان مانند حمزه یوسف، اندیشمند آمریکایی، آثارشان را شخصاً به فروشگاه اهدا کردهاند.»
دارالتقوی علاوه بر کتابهای دانشگاهی ناشران بزرگ مانند روتلج و مکمیلان، میزبان نشستهای نویسندگان و برنامههای فرهنگی نیز هست. سال گذشته برنامه گفتوگوی نویسندگان آغاز شد و قرار است بهزودی باشگاه کتاب و شعر هم راهاندازی شود. گاه حتی مراسم عقد اسلامی هم در این مکان برگزار میشود.
ابراهیم عبدالرّحمن حسن، کارمند باسابقه ۶۰ ساله فروشگاه که از سال ۱۹۹۶ در آن کار میکند، میگوید: «دیگر خیلیها نمیآیند چون آنلاین میخوانند. دهه ۹۰ مردم برای خرید کتاب صف میکشیدند.» با این حال، او همچنان به این مکان دلبسته است: «اینجا جایی است که همیشه خبرها را میشنوی؛ اگر کتاب تازهای چاپ شود، همینجا باخبر میشوی.»
در طول سالها، چهرههای مشهوری چون یوسف اسلام (کت استیونز)، گای ایتن، دیپلمات بریتانیایی، و شاهزاده غازی بن محمد از اردن از این کتابفروشی بازدید کردهاند. اما دامنه نفوذ آن از مرزهای بریتانیا فراتر رفته است. یکی از مشتریان اخیر، یوسری یوسف از مالزی، میگوید: «پیش از بازگشت به کشورم، شنیدم که شاید کتابفروشی بسته شود و حتماً خواستم از آن دیدن کنم. اینجا منحصر بهفرد است؛ حتی در مالزی هم نمونهاش را نداریم. این فقط یک کتابفروشی نیست، یک نقطه تلاقی فرهنگهاست. مردم از سراسر جهان برای یافتن کتاب و دانش به اینجا میآیند. این مکان بخشی از هویت فرهنگی لندن است. اگر بسته شود، واقعاً ضایعهای بزرگ خواهد بود»
